ગુજરાત સરકાર અને ભારત સરકાર દ્વારા અનાથ બાળકોના પાલન-પોષણ, શિક્ષણ અને સુરક્ષા માટે ઘણી મહત્વની યોજનાઓ ચલાવવામાં આવે છે. આ યોજનાઓનો મુખ્ય હેતુ બાળકને સંસ્થા (ઓર્ફનેજ) માં રાખવાને બદલે કૌટુંબિક વાતાવરણમાં ઉછેરવાનો છે.
અહીં મુખ્ય યોજનાઓની વિગતવાર માહિતી છે:
૧. પાલક માતા-પિતા યોજના (Foster Care Scheme)
આ ગુજરાત સરકારની સૌથી લોકપ્રિય અને મદદરૂપ યોજના છે.
- કોને લાભ મળે? જે બાળકના માતા-પિતા બંને મૃત્યુ પામ્યા હોય અથવા પિતા મૃત્યુ પામ્યા હોય અને માતાએ પુનઃલગ્ન કર્યા હોય.
- સહાયની રકમ: બાળક દીઠ માસિક ₹૩,૦૦૦ ની સહાય આપવામાં આવે છે.
- ઉંમર મર્યાદા: બાળક ૧૮ વર્ષનું થાય ત્યાં સુધી આ સહાય મળે છે. (જો અભ્યાસ ચાલુ હોય તો ૨૧ વર્ષ સુધી અમુક કિસ્સામાં લંબાવી શકાય છે).
- આવક મર્યાદા: ગ્રામ્ય વિસ્તારમાં વાર્ષિક આવક ₹૧,૨૦,૦૦૦ અને શહેરી વિસ્તારમાં ₹૧,૫૦,૦૦૦ થી વધુ ન હોવી જોઈએ.
૨. મુખ્યમંત્રી બાલ સેવા યોજના (કોવિડ-૧૯ દરમિયાન જાહેર થયેલ)
ખાસ કરીને કોરોના કાળમાં જે બાળકોએ પોતાના માતા કે પિતા (અથવા બંને) ગુમાવ્યા છે તેમના માટે આ યોજના છે.
- સહાય: અનાથ થયેલા બાળકોને દર મહિને ₹૪,૦૦૦ ની સહાય આપવામાં આવે છે.
- ઉચ્ચ શિક્ષણ: જો બાળક ૨૧ વર્ષ પૂર્ણ કર્યા પછી પણ અભ્યાસ કરતું હોય, તો ૨૪ વર્ષ સુધી દર મહિને ₹૬,૦૦૦ ની સહાય મળે છે.
૩. પીએમ કેર્સ ફોર ચિલ્ડ્રન (PM CARES for Children)
આ કેન્દ્ર સરકારની યોજના છે.
- સ્કોલરશીપ: શાળાના શિક્ષણ માટે દર વર્ષે ₹૨૦,૦૦૦ ની સહાય.
- વીમો: આયુષ્માન ભારત યોજના હેઠળ ₹૫ લાખ સુધીનું મફત આરોગ્ય કવચ.
- લમ્પ સમ રકમ: જ્યારે બાળક ૨૩ વર્ષનું થાય, ત્યારે તેને ₹૧૦ લાખ ની મોટી રકમ આપવામાં આવે છે જેથી તે પોતાનું ભવિષ્ય બનાવી શકે.
૪. આફ્ટર કેર યોજના (After Care Scheme)
જ્યારે અનાથ આશ્રમ કે સંસ્થામાં રહેતું બાળક ૧૮ વર્ષ પૂર્ણ કરીને બહાર નીકળે, ત્યારે તેને પગભર થવા માટે આ યોજના મદદ કરે છે.
- સહાય: રોજગારલક્ષી તાલીમ અને ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે આર્થિક સહાય પૂરી પાડવામાં આવે છે.
- મર્યાદા: ૧૮ થી ૨૧ વર્ષ સુધીના યુવાનોને આનો લાભ મળે છે.
અરજી ક્યાં કરવી?
જો તમારે આ યોજનાઓનો લાભ લેવો હોય, તો નીચે મુજબ સંપર્ક કરી શકાય છે:- જિલ્લા બાળ સુરક્ષા એકમ (District Child Protection Unit - DCPU): દરેક જિલ્લાની કલેક્ટર કચેરીમાં આ વિભાગ હોય છે.
- ઈ-સમાજ કલ્યાણ પોર્ટલ: ગુજરાત સરકારની વેબસાઇટ esanmanj-kalyan.gujarat.gov.in પર ઓનલાઇન અરજી કરી શકાય છે.
- ગામમાં: તલાટી-કમ-મંત્રી અથવા આંગણવાડી કાર્યકરનો સંપર્ક કરી શકાય છે.
જરૂરી દસ્તાવેજો:
- બાળકનું જન્મનું પ્રમાણપત્ર.
- માતા-પિતાના મૃત્યુનો દાખલો.
- રહેઠાણનો પુરાવો (રેશનકાર્ડ/આધારકાર્ડ).
- આવકનો દાખલો.
- બેંક પાસબુકની નકલ (બાળક અને પાલક વાલીનું સંયુક્ત ખાતું).
અનાથ બાળકો માટેની સરકારી યોજનાઓ (Government Schemes for Orphan Children)
ગુજરાત અને ભારત સરકાર દ્વારા બાળકોના ઉજ્જવળ ભવિષ્ય માટે વિવિધ આર્થિક સહાય (Financial Assistance) આપવામાં આવે છે.
| યોજનાનું નામ (Scheme Name) | સહાયની રકમ (Benefit Amount) | પાત્રતા અને મુખ્ય લાભ (Eligibility & Key Benefits) |
|---|---|---|
| પાલક માતા-પિતા યોજના (Foster Care) | ₹૩,૦૦૦ (માસિક) | ૧૮ વર્ષ સુધીના બાળકો માટે. કૌટુંબિક વાતાવરણ પૂરૂ પાડવા માટે. |
| મુખ્યમંત્રી બાલ સેવા યોજના | ₹૪,૦૦૦ થી ₹૬,૦૦૦ | Covid-19 માં માતા કે પિતા ગુમાવનાર બાળકો માટે. ઉચ્ચ શિક્ષણ (Higher Education) સુધી લાભ. |
| પીએમ કેર્સ ફોર ચિલ્ડ્રન (PM CARES) | ₹૧૦ લાખનું ફંડ | કેન્દ્ર સરકારની યોજના. ૨૩ વર્ષની ઉંમરે એકસાથે રકમ અને ₹૫ લાખનું હેલ્થ ઇન્સ્યોરન્સ. |
| આફ્ટર કેર યોજના (After Care) | તાલીમ ભથ્થું | ૧૮ વર્ષ પછી સ્વનિર્ભર થવા માટે વ્યવસાયિક તાલીમ (Vocational Training). |
જરૂરી દસ્તાવેજો (Required Documents):
- જન્મનું પ્રમાણપત્ર (Birth Certificate)
- માતા-પિતાનો મૃત્યુનો દાખલો (Death Certificate)
- આવકનો દાખલો (Income Certificate)
- આધાર કાર્ડ અને બેંક પાસબુક (Aadhar Card & Bank Passbook)
અરજી પ્રક્રિયા (Application Process) માટે જિલ્લા બાળ સુરક્ષા એકમ (DCPU) અથવા ઈ-સમાજ કલ્યાણ પોર્ટલનો સંપર્ક કરવો.
